Belastingen op suikerhoudende dranken en ongezonde voeding gelden als een effectief middel om de suikerconsumptie terug te dringen. Toch komt de invoering ervan in Europa maar moeizaam van de grond. Een belangrijke reden: de voedingsindustrie verzet zich er stevig tegen.
Voor Follow the Money onderzocht ik samen met Thin Lei Win van Lighthouse Reports hoe voedings- en frisdrankbedrijven in Europa proberen suikerbelastingen tegen te houden. We analyseerden tientallen lobbybrieven, consultatiereacties en beleidsdocumenten en zagen steeds dezelfde strategie terugkomen: juridische dreigementen, waarschuwingen voor banenverlies en economische schade, en intensieve lobby.
Met resultaat. In Finland trok de regering plannen voor een hogere belasting op snoep en chocolade in na hevig verzet vanuit de industrie. In Estland strandde een frisdrankbelasting na juridische bezwaren. Ook in andere landen probeerden bedrijven belastingen te vertragen, af te zwakken of van tafel te krijgen.
Ons Europese onderzoek maakt deel uit van een groter internationaal project van Lighthouse Reports en mediapartners. Daarvoor werden 239 rechtszaken en juridische procedures in kaart gebracht waarmee voedings- en frisdrankbedrijven tussen 2010 en 2025 gezondheidsmaatregelen probeerden te blokkeren of te vertragen. Opvallend genoeg verliest de industrie ongeveer acht op de tien van deze zaken. Maar een rechtszaak winnen is niet altijd nodig: juridische procedures en dreigementen kunnen beleid jarenlang vertragen en overheden afschrikken.
Dat is ook relevant voor Nederland, waar een brede suikertaks op de politieke agenda staat. De ervaringen elders laten zien hoeveel druk overheden kunnen verwachten zodra ze proberen via belastingen de consumptie van ongezonde producten terug te dringen.
Voor dit onderzoek werkte Follow the Money samen met Lighthouse Reports, Agência Pública, Cuestión Pública, The Guardian, Il Fatto Alimentare, L’Espresso, O Joio e O Trigo, Quinto Elemento Lab, Santa Cruz Local en The Wire.
Lees hier het hele onderzoek
En in het Engels